Ebû Ubeyde, Hz. Ebû Bekir’in dâvetiyle veya Osman b. Maz’un baÅŸkanlığında arkadaÅŸlarıyla Rasûlullah’a giderek müslüman olmuÅŸtur (Ä°bn Sa’d, et-Tabakat, III, 298). HabeÅŸistan’a göç edenler arasında ikinci kafiledendir. Medine’de Rasûlullah onunla Sa’d b. Muaz’ı kardeÅŸ ilân etmiÅŸtir (Ä°bn Hacer, el-Ä°sâbe, IV, 111). Ebû Ubeyde, kahramanlığıyla tanındığı kadar, “Eminü’l-Ãœmme (ümmetin emini)” lâkabıyla meÅŸhur olmuÅŸtur. Rasûlullah onun için: ”Her ümmetin bir emini vardır, bu ümmetin emini Ebû Ubeyde b. el-Cerrah’tır” buyurmuÅŸtur (Müslim, VII, 127; Ä°bn Mâce, I, 136). Esasında Rasûlullah’ın bütün ashâbı emanet ve âdillikte eÅŸittir: ancak bir vasfın her insanda aynı derecede inkiÅŸaf etmeyeceÄŸi tabîidir. Ä°ÅŸte Hz. Peygamber, emîn olma vasfının ashâbı içinde en fazla Ebû Ubeyde’de temayüz ettiÄŸini bunun için belirtmiÅŸtir. Ä°bn Hibbân, Enes b. Mâlik’ten rivâyet ettiÄŸine göre, Rasûlullah, “Ãœmmetimin en merhametlisi Ebû Bekir, en ÅŸiddetlisi Ömer, en hayalısı Osman en helâl ve haramı bileni Muaz b. Cebel, ferâizi en iyi bilen Zeyd b. Sâbit, en düzgün Kur’ân okuyanı Ãœbeyy b. Ka’b, en emîni Ebû Ubeyde’dir” buyurmuÅŸtur.

Ebû Ubeyde de diÄŸer büyük sahâbîler gibi bütün gazalara katılmıştır. Bedir gazasında müşriklerin safında çarpışan ve kâfir olan babası Abdullah’la karşılaÅŸmış ve onu öldürmüştür. Ä°slâm akîdesinin ilk yaygınlaÅŸtığı dönemlerde buna benzer olaylar çoktur. Meselâ, Hz. Ebû Bekir oÄŸlu ile, Mus’ab b. Umeyr kardeÅŸi ile, Hz. Ömer dayısı ile çarpışmıştır. Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurulur: “Allah’a ve âhiret gününe îman eden hiçbir kavmi, babaları, oÄŸulları, kardeÅŸleri, hısım ve akrabaları olsalar bile Allah ve Rasûlüne meydan okumaya kalkışanlara sevgi besler bulamazsın. Ä°ÅŸte Allah onların kalplerine iman yazmış ve kendilerini tarafından bir ruh ile desteklemiÅŸtir. Onları, altlarında ırmaklar akan Cennetlere koyar ve orada ebedî kalırlar. Öyle ki, Allah onlardan onlar da Allah’tan hoÅŸnutturlar. Ä°ÅŸte bunlar Allah taraftarıdırlar. Ä°yi bilin ki, Allah taraftarları hep kurtuluÅŸa erenlerdir” (el-Mücâdele, 58/22).

Ebû Ubeyde, Uhud savaşında Rasûlullah’ın yüzüne batan miÄŸfer parçalarını diÅŸleriyle çekerken ön diÅŸleri kırılmış, Hendek’te, Benû Kureyza’da, Rıdvan Beyatinde Hudeybiye’de, Hayber’de, en cesur savaşçılardan biri olmuÅŸtur (Ä°bn Sa’d, et-Tabakat, I, 298). Câbir (r.a.)’ın naklettiÄŸine göre Ebû Ubeyde kumandanlığında keÅŸfe gönderilen sahâbe birliÄŸinin bir daÄŸarcık hurması bulunmakta; bütün gün onlar bir hurmâ ile idare etmekte veya aÄŸaç yapraklarını suyla ıslatarak açlıklarını yatıştırmaya çalışmaktadırlar. Arapça’da bu yapraklara habat denildiÄŸinden, ona izâfeten Habat gazası diye geçen bu olayda, üçyüz kiÅŸilik birlik, sâhile vardıktan sonra büyük bir balık ile karınlarını doyurmuÅŸlardır (Buhâri, Bâb-ı Gazveti Seyfü’l Bahr, Tecrid-i Sarîh Tercümesi, X, 364-367).

Bu örnek olay, sahâbenin hangi zor ÅŸartlar ve yokluk altında ilâyı kelimetullah için cihada çıktığına sadece bir tek örnektir. Yine Ebû Ubeyde’nin ÅŸahsında, kumandanlık için nefsi tezkiye etmenin ve Rasûlullah’a kesin itaatin bir örneÄŸini görmek mümkündür: “Rasûlullah, Beliy ve Ãœzre kabilelerine Amr b. el-Âs’ı bir grup sahâbînin başında kumandan olarak gönderdi. Amr’ın validesi Beliy kabilesindendi. Amr, Cüzam mevkiinde “Zâtü’s-Selâsil” denilen bir yerde durmuÅŸ, ilerleyememiÅŸ ve Rasûlullahttan yardım istemiÅŸtir. Rasûlullah, içlerinde Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in de bulunduÄŸu bir birliÄŸi Ebû Ubeyde kumandanlığında Amr’a yardıma göndermiÅŸtir. Ebû Ubeyde’ye: “Amr b. el-As ile aranızda ihtilâf çıkmasın” diye de tenbih etmiÅŸtir. Hakikaten Amr ile karşılaÅŸtığında Ebû Ubeyde, Amr’ın kumandanlık hususunda bencil davrandığını görünce: “Allah Rasûlü bana ‘Amr ile ihtilâf çıkarma’ dedi; onun için sen beni dinlemezsen, ben seni dinlerim” demiÅŸtir. Ebû Ubeyde kumandanlığa daha lâyık olmasına raÄŸmen bu büyük davranışı göstermiÅŸtir (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 196).

Ebû Ubeyde hicrî 9. yılda Rasûlullah tarafından “Eminü’l-Ãœmme” diye övülerek, Necran hristiyanlarından cizye almaya memur edildi. Rasûlullah Necran hıristiyanlarını Medine’ye çağırarak onları Ä°slâm’a dâvet etti; ancak hristiyanlar, Ä°slâm’ı kabul etmeyip sadece cizye verebileceklerini, bunu da alması için “güvenilir” birini memur etmesini Rasûlullah’tan istediler, Rasûlullah da, “Size hakkıyla emîn bir adam göndereceÄŸim” diyerek Ebû Ubeyde’yi gönderdi. Rasûlullah, Bahreyn ile sulh yaptıktan sonra onlardan toplanacak cizye’yi almaya da Ebû Ubeyde’yi görevlendirdi.

Ebû Ubeyde, Mekke fethinde, Taif muhasarasında, Vedâ Haccı’nda hep Rasûlullah’ın yanında bulunmuÅŸtur. Rasûlullah’ın vefâtından sonra meydana gelen Benû Saîde sakifesi olayında Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Ebû Ubeyde birlikte hareket etmiÅŸlerdir. Hz. Ebû Bekir, Ebû Ubeyde’nin elinden ve Hz. Ömer’in elinden tutarak ortalarında durmuÅŸ, sahâbeye bu iki zattan birisine bey’at etmelerini söylemiÅŸ; bu sözlerin hemen ardından Hz. Ömer, Hz. Ebû Bekir’e bey’at edince, Ebû Ubeyde de Ebû Bekir’e bey’at etmiÅŸtir. Ebû Bekir, vefât ederken bu olayı anımsatmış ve, “Benû Saide sakifesinde Hz. Ömer’i halifeliÄŸe, Ebû Ubeyde’yi vezirliÄŸe lâyık gördüğünü” söylemiÅŸtir (Taberî, Târih, III, 430).

Tags: