Åžemâil, kelime yapısı bakımından ÅŸimâl’in çoÄŸuludur. Arapça’da, bu kökten türeyen kelimelerin birbirinden farklı, hatta birbirine zıt deÄŸiÅŸik manaları vardır. Bu nüanslardan birisi de; huy, tabîat, karakter, hâl ve hareket, tavır ve idavranış anlamıdır. Åžimâl’in bu manalarda kullanılan nüansının çoÄŸulu ÅŸemâil kalıbı ile kullanılmaktadır. Ä°slâm âlimler, kelimeyi bu geniÅŸ lügat manalarından alıp, bir ÅŸahsın hayat hikâyesini, yâni biyografisini anlatan bir terim hâline getirmiÅŸlerdir. Kelime zamanla daha da özelleÅŸtirilerek, sadece “Hz Peygamber’in beÅŸerî yönünü, yaÅŸama uslûbunu ve ÅŸahsî hayatını anlatan” bir terim hüviyetine büründürülmüştür. Åžemâil’in müstakil bir dal olarak ortaya çıkışı, hicrî III. asrın ikinci yarısı (m. IX.asır) sonlarına doÄŸrudur. Åžemâil kelimesini ilk def’a kullanan ve onu sistemleÅŸtirip muhtevâsını tâyin eden Ä°slâm âliminin Tirmizî olduÄŸu bilinmektedir. Nitekim gerek ondan önceki dönemde, gerek çaÄŸdaşı muhaddis ve tarihçiler arasında bu tâbiri kullanan bir baÅŸka isme rastlanmamaktadır. Tirmizî’nin “Kitâb’üş-Åžemâil” adlı eseri, 55 bölüm (bâb) ve bir hâtime’den oluÅŸmaktadır. Tirmizî’nin Åžemâil’i, üzerinde en çok ÅŸerh, hâşiye, ta’lik ve tercüme çalışması yapılan klâsik eserlerin ilk sıralarında yer almaktadır. Åžemâil nev’ine Tirmizî ile baÅŸlayan katkılar, ondan sonraki Ä°slâm âlimlerince de devâm ettirilmiÅŸtir.

Tags: